على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2721
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
قيادا و قيادة ( از باب نصر ) : كشيد آن اسب و جز آن را ضد سوق چه سوق راندن از عقب را گويند و قود كشيدن از جلو . و قاد القاتل الى موضع القتل قودا : آورد قاتل را بقتلگاه . و قيد الدقيق ( مجهولا ) : پخته و فراهم آورده شد آرد . قود ( qud ) ع . ج . اقود و قوداء . قود ( qavad ) ا . ع . قصاص و كشنده را باز كشتن . قود ( qayad ) م . ع . قود قودا ( از باب سمع ) : دراز پشت گرديد . و قود الرجل و غيره : دراز گردن گرديد آن مرد و جز آن . قود ( qovvad ) ع . ج . قائد . قوداء ( qavd ' ) ص . ع . مؤنث اقود . ج : قود ( qud ) . و ناقة قوداء : ماده شتر دراز پشت و دراز گردن . قوداء ( qavd ' ) ا . ع . نام پشتهاى بلند . قور ( qavr ) ا . ع . ريسمان از پنبهء نيكو و نو . و پنبهء نو . و پنبهء يك ساله . قور ( qavr ) م . ع . قار الرجل قورا ( از باب نصر ) : بر سر هر دو پاى راه رفت آن مرد تا آواز پاى وى شنيده نشود . و قار الصيد : فريب داد شكار را . و قار الشيئ : پارچهء گردى از ميان آن چيز بريد . و قار المراة : ختنه كرد آن زن را . قور ( qur ) ع . ج . قارة . و ج . اقور و قوراء . قور ( qur ) ا . پ . پنبه . و خصيه . و گره و برآمدگى در اعضاى آدمى . و سلعه . و گرهى كه در گردن پديد آيد . و جبه . و اسلحه . و نشانهاى كه در بلندى گذارند جهة تير - انداختن . قور ( qavar ) ا . ع . يك چشمى . و شبكورى . قور ( qavar ) م . ع . قور قورا ( از باب سمع ) : يكچشم گرديد . قوراء ( qavr ' ) ص . ع . مؤنث اقور : زن يك چشم . ج : قور . و دار قوراء : خانهء فراخ . قورب ( qavrab ) ا . ع . آب بسيار و افزون از اندازه . قوربيگى ( qur - bigi ) ا . پ . رئيس قورخانه . قورچى ( qur - ci ) ا . پ . رئيس جبه خانه . و جبه پوش و سلاحدار . و قورچى باشى : رئيس سلاح داران و داروغهء اسلحه خانه . قورسا ( qurs ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - عود بلسان . قورلتان ( qurlat n ) ا . پ . به زبان اهالى خوارزم : شورا و كنكاش و مشاورت با هم . قورمه ( qurme ) و ( qovrme ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - بريان . و گوشت بريان . قورى ( quri ) ا . پ . غورى و آوندى لولهدار كه در آن چاى و جز آن دم مىكنند . قوريلتاى ( qurilt y ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - مجلس شورى . و انجمن عيدهاى بزرگ . قوريون ( quryun ) ا . پ . گشنيز . قوز ( qavz ) ا . ع . ريگ تودهء گرد . و ريگ تودهء بلند . ج : اقواز و قيزان و اقاويز و اقاوز . قوز ( quz ) ص . پ . كوز و كج و خم و خميده . قوز ( quz ) ا . پ . گوسپند . قوز پشت ( quz - poct ) ص . پ . كوز پشت . قوزع ( qavza ' ) ا . ع . گردنبند لازم كه پيوسته باشد . ج : قوازع . يق : قدتم قلائد قوزع اى طوقتم اطواقأ لا تفارقكم ابدا . قوزعة ( qavza'at ) م . ع . قوزع الديك قوزعة : مغلوب شد آن خروس و گريخت . و نيز پراكنده شد پرهاى گردن آن خروس . قوزى ( quzi ) ا . پ . كسى كه كوز پشت باشد . قوس ( qavs ) ا . ع . كمان ، مذكر و مؤنث هر دو آيد . ج : قسى ( qesiyy ) و ( qosiyy ) و اقواس و قياس و اقوس . المثل : هو من خير قوس سهما او صار خير قويس سهما ، دربارهء شخصى گويند كه اول با شخص خلاف و رزد و سپس برگردد و به خواهش و مرام وى عمل نمايد . و نيز قوس : گز و ذراع ، بدانجهت مذروع را بدان قياس كنند . و قطعهاى از دايره . و آنچه در تك جلت از خرما باقى ماند . و آنچه گرو بندند در اسب دوانيدن و جز آن . و نام برجى در آسمان . قوس الله و يا قوس الرحمن و يا قوس قزح : آژفنداك . قوس ( qavs ) م . ع . قاس قوسا و قياسا ( از باب نصر ) : اندازه كرد چيزى را به چيزى مانند وى در حكم . و كذا : قاس به و قاس عليه . و قاسهم : سبقت برد و پيشى گرفت بر آنها . و قاس الخيل : راست كرد و در صف آورد اسبان رهان را در وقت تاختن . قوس ( qavs ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كمان . و نام برج نهم از دوازده برج فلكى كه كمان و كمان گردون نيز گويند . قوس ( qus ) ا . پ . صومعهء ترسايان . قوس ( qus ) ا . ع . عبادت خانهء راهبان . و خانهء صياد . و كلمهاى كه بدان سگ را رانند و زجر كنند .